Trong bộ môn kiếm đạo Kendo, Shinai (hay còn được biết là kiếm tre) là một dụng cụ quan trọng không kém bộ giáp Bogu. Một thanh shinai không chỉ quan trọng về kích cỡ (độ dài và cân nặng), mà còn phải kể đến cả độ dày và hình dạng của cán kiếm, cùng với sự cân bằng của trọng tâm của shinai. Có rất nhiều loại và chất liệu shinai khác nhau. Hơn thế nữa, trong một trận đánh chính thức còn có rất nhiều quy định. Vậy nên, để có thể tìm mua được một thanh shinai phù hợp với bản thân thật sự rất khó.

Tuy nhiên, một khi ta tìm được thì việc tập luyện Kendo sẽ dễ dàng hơn, đồng nghĩa với sự phát triển của bản thân và kết nối với bộ môn kiếm đạo Nhật Bản này.

Bắt đầu thôi nào!

Đối với những người chưa biết nên lựa chọn như thế nào, nên bắt đầu với các đặc điểm cơ bản của shinai.

Gồm có các bước tương ứng với các đặc điểm sau:

1. Kích thước
2. Chất liệu
3. Cán kiếm
4. Trọng tâm của Shinai

Chỉ cần bạn theo 4 bước cơ bản này, bạn có thể chọn được một thanh shinai phù hợp với bản thân mình.

Bước 1: Chọn kích thước

Một thanh Shinai sẽ được hoàn thiện tuân theo các quy định do Liên Đoàn Kendo Nhật Bản đặt ra. Đặc biệt là trong các trận đấu chính thức, người tham gia bắt buộc phải đem theo shinai với cân nặng, kích thước và độ dày được quy định ứng với tuổi tác, giới tính của họ. Nói cách khác, miễn là đáp ứng các yêu cầu đó, còn lại bạn có thể chọn và sử dụng bất kỳ Shinai nào bạn thích. Trước tiên, ta sẽ đến với các quy tắc cơ bản trong việc lựa chọn kích thước shinai.

(Bảng 2 quy định Shinai trong trường hợp đánh Nitou (song kiếm) - chờ cập nhật)

1. Học sinh Tiểu học trở xuống (size 28-36)

Đối với học sinh tiểu học trở xuống, thay vì dựa vào năm học hay độ tuổi, người ta thường chọn Shinai theo chiều cao. (Tùy vào người chỉ đạo ở các dojo mà cách lựa chọn kích thước cũng khác nhau, nên có thể tham khảo thêm ý kiến từ các thầy ở dojo của bạn). Nhìn chung, “khoảng cách từ chân (mặt đất) đến vai” được xem là là tốt nhất (Tham khảo hình bên dưới).

Không chỉ có chiều cao, lực tay và lực vung kiếm của mỗi trẻ cũng khác nhau đáng kể, đặc biệt là ở độ tuổi nhỏ. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào mỗi chiều cao mà lựa chọn shinai, thay vào đó, cầm kiếm vung thử sẽ giúp các bé lựa chọn đúng hơn.

2. Học sinh Trung học Cơ sở (size 37).

Học sinh cấp 2 sẽ sử dụng size 37. Quy định về độ dài shinai dành cho nam nữ độ tuổi này giống nhau, nhưng có sự khác nhau về độ to và trọng lượng. Phần lớn các cửa hàng bán dụng cụ Kendo đều phân loại cho nam và nữ, nên ta có thể an tâm chọn shinai theo thông tin đó.

3. Học sinh Trung học Phổ thông (size 38)

Học sinh cấp 3 sẽ sử dụng size 38. Trong một trận đấu chính thức của học sinh cấp 3, việc đo trọng lượng của shinai được thực hiện gắt gao hơn so với khi còn là học sinh cấp 2, vậy nên ta cần phải kiểm tra kĩ quy định trước khi thi.

4. Sinh viên Đại học trở lên (size 39)

Sinh viên đại học trở lên thì sẽ thống nhất sử dụng size 39. Một khi chuyển sang sử dụng size 39 thì sẽ có nhiều loại hơn để bạn có thể thoải mái lựa chọn.

Ngoài ra, khi kiểm tra trọng lượng shinai, không chỉ check những quy định cơ bản, mà còn phải check xem phần tre của shinai có bị xước hay bị nứt không, các phụ kiện trên shinai (tsuka, tsuru, nakayui, v.v…) đã được lắp đúng cách chưa. Vì vậy, bạn cần phải bảo quản shinai của mình một cách cẩn thận và thường xuyên kiểm tra chúng.

Ngoài lề: Cách đọc size shinai

Trên thanh shinai sẽ có ký hiệu số nhằm biểu thị chiều dài shinai, được tính bằng đơn vị xích bên Nhật. Tuy rằng sẽ có sự khác biệt về chiều dài tùy thuộc vào nơi sản xuất, nhưng độ dài trung bình của một xích của Nhật là 30,3cm, và một thước của Nhật là 03,3cm.

Khi bạn tham khảo ý kiến của thầy dạy Kendo hoặc các cửa hàng bán dụng cụ Kebdo về Shinai, có thể bạn sẽ khá bối rối với cách đọc size shinai, vì vậy bạn chỉ cần nhớ một số size phổ biến sau đây:

28 (Nippachi), 30 (Sabuzero), 32 (Sabuni), 34 (Sabuyon), 36 (Saburoku), 37 (Sabunana), 38 (Sabuhachi, Sanpachi), 39 (Sabuku).

Bước 2: Chọn chất liệu

Tre thường được dùng để làm nên một thanh Shinai, tuy nhiên có nhiều loại tre khác nhau, và đôi khi còn có chất liệu khác ngoài tre nữa. Bên cạnh đó, còn có sự khác biệt trong quá trình gia công và chất lượng của nguyên liệu.

Ngoài ra, các vật dụng làm shinai còn khác nhau về cách xử lý và mặt giải thích tùy thuộc vào từng cửa hàng. Phần lớn mọi người sẽ thấy khó hiểu về phân đoạn này nên tôi đã phân chia và sắp xếp về các loại chất liệu của shinai.

Chọn shinai theo chất liệu được phân chia thành 2 cách:

1. Phân loại theo chất liệu làm Shinai
2. Phân loại phương pháp gia công và tuyển chọn

1. Phân loại theo chất liệu làm Shinai

Có 3 chất liệu chính được sử dụng để làm Shinai:

1. Tre Keichiku
2. Tre Madake
3. Tre Carbon

Ngoài các loại trên thì còn có nhiều loại tre sinh học khác nhau, tuy nhiên phần lớn thường sử dụng tre Madake hoặc tre Keichiku thay vì tre Carbon nên ta cần phải lựa chọn kĩ lưỡng.

1.1. Shinai làm từ tre Keichiku

Tre Keichiku được dùng phổ biến nhất trong việc làm nên một thanh shinai. Phần lớn người luyện tập Kendo đều sử dụng shinai làm từ tre Keichiku. Đối với người mới bắt đầu thì shinai làm từ tre Keichiku nên là lựa chọn hàng đầu. So với tre Madake thì mật độ các sợi ít hơn nên thanh shinai cũng sẽ cứng hơn. Điều này cũng sẽ giúp thanh shinai dùng được lâu hơn, tuy nhiên việc bị tước sợi tre cũng sẽ dễ phát sinh hơn. Lý do là vì khi được nhập khẩu từ Đài Loan, phần lớn tre sẽ được luộc qua và sấy khô nhanh chóng qua kiểm dịch, từ đó khiến hàm lượng nước vốn có của tre bị mất đi.

1.2. Shinai làm từ tre Madake

Tre Madake thuộc loại tre cao cấp với sợi tre chắc chắn, khó bị gãy hay tước sợi. Tre Madake thường được nói là có tính linh hoạt tốt và độ đàn hồi cao. Đa số người dùng thường sử dụng shinai làm từ tre Madake vì cảm giác khi đánh kiếm rất tốt.

Shinai làm từ loại tre này thường hiếm và giá thành cao.

1.3. Shinai sinh học làm từ Carbon

Shinai được làm từ carbon rất bền và khó gãy, đồng thời rất dễ sử dụng và hầu như không cần bảo quản nhiều. Tuy nhiên, giá thành cho một thanh shinai carbon tương đối cao. Đối với shinai cho học sinh tiểu học thì giá một cây shinai khoảng 15.000 yên*, một thanh shinai dành cho người lớn thì khoảng 20.000 yên*.

Ngoài ra, shinai carbon nặng hơn shinai làm từ tre thường, nên khi đánh đối phương sẽ cảm nhận lực rõ hơn và dễ bị thương hơn. Shinai carbon khó được yêu thích hơn vì cảm giác khi đánh có sự khác biệt so với shinai làm từ tre.

*Giá Shinai chỉ mang tính ước chừng tại thời điểm thực hiện bài viết.

2. Phân loại theo phương pháp gia công và tuyển chọn nguyên liệu

Để giải đáp cho thắc mắc trên, shinai được phân chia theo như cách sau:

1. Hàng tuyển
2. Tre xanh
3. Tre hun khói

2.1. Hàng tuyển

Nói là hàng tuyển chỉ đơn thuần có nghĩa là chọn những thanh tre tốt, nên shinai khi được xếp vào hàng tuyển có nghĩa là những thanh Shinai có trạng thái tre ban đầu tốt. Vì vậy nên có những loại được ghi là Madake hàng tuyển và Keichiku hàng tuyển, nghĩa là đang sử dụng nguyên liệu có chất lượng tốt hơn, nên cho dù cùng loại tre nhưng chất lượng cao hơn.

2.2. Tre xanh

Không nhất thiết phải nói rằng tre được dùng để làm shinai là tre khô, nhưng quá trình sấy khô của tre xanh sẽ khác với tre thường.

Tre sau khi cắt xuống sẽ không được xử lý ngay để làm shinai, thay vào đó nó sẽ được sấy khô cho tới khi phù hợp để xử lý và làm nên một cây shinai. Để có thể đẩy nhanh quá trình xử lý thì tre thường được sấy khô nhân tạo, nên shinai thường được sử dụng theo hình dạng đã sấy khô. Vì lý do đó nên thanh shinai sẽ bị thiết kế thành một hình dạng không hợp lý, tuy nhiên cách xử lý như vậy thường sẽ nhanh hơn trong việc làm ra một thanh shinai.

Về mặt khác, tre xanh sẽ được sấy khô tự nhiên bằng cách phơi trong bóng râm mà không trải qua bất kì quá trình nhân tạo nào. Tre có thể được sấy khô một cách dễ dàng, vì vậy nên chất liệu cũng sẽ thay đổi theo. Vì tốn nhiều thời gian và công sức nên giá thành cũng sẽ cao hơn so với shinai làm từ tre thường.

Tuy nhiên, vì sự khác nhau về chất lượng nên có một số người có thể sẽ thích sử dụng shinai làm từ tre thường hơn shinai làm từ tre xanh.

2.3. Tre hun khói

Shinai được làm từ tre hun khói được gọi là Kunchiku Shinai. Người ta cho rằng bằng cách hun khói tre sẽ giúp tre bền hơn. Đặc trưng của tre hun khói là màu nâu sẫm và có mùi.

Nếu shinai dễ bị hư hỏng hay tước tre thì ta nên xem lại cách sử dụng shinai và kỹ thuật vung kiếm của bản thân trước khi cân nhắc việc thay đổi shinai sang chất liệu khác.

Ngoài làm shinai thì tre còn được sử dụng cho nhiều mục đích khác, và theo những người gia công tre chia sẻ, thì tre được dùng để hun khói thường là tre madake vì những đặc tính của chúng.

Bước 3: Chọn cán kiếm

Cán kiếm shinai, hay còn gọi là tay cầm kiếm, là bộ phận để ta cầm một thanh shinai. Không chỉ về cách cầm hay là độ bám khi cầm, nó còn phụ thuộc vào hình dáng cán kiếm.

1. Hình dạng cán kiếm shinai

Có 4 loại hình dạng chính. Cán tròn thường được sử dụng rộng rãi hơn, tuy nhiên cũng có các hình dạng khác để dễ dàng hơn trong việc cầm nắm tùy vào mỗi người.

1. Cán kiếm loại chung (Tròn) (phía trên bên trái)
2. Cán kiếm hình bầu dục (Oval) (phía trên bên phải)
3. Cán kiếm hình bát giác (phía dưới bên trái)
4. Cán kiếm hình bát giác bầu dục (phía dưới bên phải)

1.1. Cán kiếm loại chung (Tròn)

Loại thường dùng nhất là cán kiếm dạng tròn. Ta có thể dựa vào đây để xem xét và so sánh với các mẫu cán kiếm khác.

1.2. Cán kiếm hình bầu dục (Oval)

Tương tự như một thanh bokuto (Kiếm gỗ), cán kiếm có hình bầu dục theo hướng dọc với thanh kiếm.

Vì hình dáng như vậy, một số người cảm thấy khó khăn trong việc cầm thanh shinai theo một bên. Một số lại cho rằng cán kiếm hình bầu dục phù hợp cho trẻ nhỏ hoặc người mới bắt đầu luyện tập Kendo. Mặt khác, một số người tập lâu năm vẫn có thể sử dụng cán kiếm hình bầu dục, cho nên nó còn tùy thuộc vào sở thích của từng người nữa.

Tuy nhiên, để có thể hoàn thành cán kiếm hình bầu dục thì thanh shinai sẽ bị thay đổi hoàn toàn. Vì vậy nên shinai bị hư hỏng sẽ khó khăn hơn trong việc sửa chữa. Về mặt kinh tế thì cán kiếm này không phù hợp cho lắm.

1.3. Cán kiếm hình bát giác

Cán kiếm hình bát giác là một thanh shinai với tay cầm có 8 mặt phẳng bao quanh tay cầm. Còn có một loại cán kiếm kết hợp giữa cán kiếm bát giác và cán kiếm bầu dục gọi là cán kiếm hình bầu dục bát giác. (Thường thì sẽ sử dụng với ý nghĩa tương tự, tuy nhiên khó có thể nói chính xác vì tên gọi đã thay đổi ở các cửa hàng bán dụng cụ Kendo).

Cán kiếm hình bát giác có nhiều góc hơn so với loại tròn thông thường, nên ngón tay có thể dễ dàng cuộn quanh cán kiếm hơn và cầm chắc tay hơn. Ngoài ra, một số người cảm thấy hình dáng bát giác khi đánh có thể cầm chắc hơn và ra đòn chính xác hơn.

1.4. Cán kiếm hình bát giác bầu dục

Hình dáng của cán kiếm này là một sự kết hợp giữa các đặc tính của hình bát giác và hình bầu dục.

2. Chiều dài của cán kiếm

Cán kiếm có nhiều hình dạng cũng như độ dài khác nhau. Tuy nhiên, thay vì sử dụng thuật ngữ miêu tả chiều dài thì ta sẽ chia thành 2 loại thông thường: Cán kiếm dài và cán kiếm ngắn (Tsukatan).

1. Cán kiếm ngắn (Tsukatan)
2. Cán kiếm dài

Chiều dài cán kiếm ảnh hưởng đến việc sử dụng shinai. Ta có thể xem xét kĩ hơn bên dưới.

2.1. Cán kiếm ngắn (Tsukatan)

(Updating)

2.2. Cán kiếm dài

(Updating)

3. Độ dày của cán kiếm

Các độ dày khác nhau của cán kiếm shinai

Ngoài hình dạng và chiều dài của cán kiếm ra thì còn một điểm cần phải kể đến nữa, chính là độ dày của cán kiếm. Cách cầm và cảm giác cầm shinai sẽ thay đổi tùy thuộc vào độ dày của cán kiếm, vì vậy nên chúng đã được phân chia thành 3 loại:

1. Cán kiếm dày
2. Cán kiếm mỏng
3. Độ dày phổ biến

3.1. Cán kiếm dày

Một thanh shinai có cán kiếm dày đồng nghĩa với việc phần tre của shinai cũng sẽ dày. Cán kiếm dày sẽ khiến cho trọng tâm thanh shinai gần với cơ thể hơn.

Một số người cảm thấy cán kiếm dày giúp họ cầm thanh shinai chắc hơn, từ đó có thể ra được những đòn đánh mạnh và chính xác hơn. Tuy nhiên, một số người cũng cảm thấy rằng cán kiếm dày khó sử dụng và kiểm soát shinai hơn. Phần lớn người tập cảm thấy rằng cơ bắp( lực nắm) không đủ thì sẽ dễ bị mệt hơn trong việc tập luyện Kendo.

Tuy nhiên, nó còn tùy thuộc vào độ lớn của bàn tay. Điểm mấu chốt ở đây là cán kiếm có dễ cầm hay không.

3.2. Cán kiếm mỏng

Cán kiếm mỏng thường được dùng bởi người có bàn tay nhỏ hoặc là khó sử dụng độ dày cơ bản. Khác với cán kiếm dày, trọng tâm shinai của cán kiếm mỏng sẽ xa cơ thể hơn, nhưng có một số người ưa thích việc cầm chắc shinai trong tay hơn. Điều này còn phụ thuộc vào kích cỡ bàn tay của bạn, nên việc cầm nắm thanh shinai cũng sẽ dựa vào đó mà thay đổi.

3.3. Độ dày phổ biến

Thuộc vào loại kích cỡ trung bình cho cán kiếm. Mỗi cửa hàng sẽ có độ dày khác nhau, tuy nhiên ta không có con số cụ thể nên có thể coi nó là độ dày trung bình của cán kiếm shinai.

Bước 4: Trọng tâm của shinai

Tùy thuộc trọng tâm shinai nằm ở vị trí nào mà cảm giác khi vung shinai sẽ khác biệt hoàn toàn, giúp bạn có thể tận dụng những đặc điểm đó để luyện tập Kendo. Vì vậy, hãy lựa chọn shinai phù hợp với phong cách Kendo và điểm mạnh của bạn.

1. Hình dạng thanh shinai

Có ba loại thân kiếm chính, theo thứ tự từ trên xuống dưới: Dobari, Loại thông thường, Koto (cổ kiếm, kiếm thân suông). Tuy gọi là hình dạng thân kiếm nhưng đúng hơn là phần trương trên shinai (phần mập nhất của shinai). Tùy thuộc vào hình dạng shinai mà trọng tâm shinai sẽ khác nhau, từ đó mà cảm giác về trọng lượng khi cầm vào cũng khác nhau.

1. Loại dobari
2. Loại thông thường
3. Loại cổ kiếm (kiếm thân suông)

1.1. Loại Dobari

Shinai loại dobari thường được thiết kế với phần trọng tâm kiếm gần với cán kiếm hơn, bằng cách làm dày phần mập nhất trên thân kiếm, nằm bên trên cán kiếm một chút. Nhờ đó, khi cầm kiếm sẽ có cảm giác nhẹ hơn.

Nhiều người thường sử dụng shinai dobari vì nó giúp họ ra đòn nhanh hơn trong các trận đấu. Những người trẻ có sức bền và sức chịu đựng tốt, kết hợp với style tấn công liên hoàn rất ưa chuộng loại shinai này.

1.2. Loại thông thường

Shinai loại thông thường có thiết kế nằm giữa dobari và cổ kiếm.

1.3. Loại cổ kiếm (kiếm thân suông)

Tổng quan thì shinai cổ kiếm có độ dày đồng nhất.

Ngược lại với dobari, trọng tâm của cổ kiếm sẽ nằm ở đầu kiếm. Vì vậy, khi cầm vào sẽ cảm thấy nặng hơn và khó đánh nhanh hơn. Tuy nhiên, điều này có thể được sử dụng khi thực hiện đòn đáp trả, nên cổ kiếm thường phổ biến hơn với những người có lối đánh chuyên phản công.

2. Độ dày phần đầu Shinai

Không chỉ cán kiếm mà độ dày phần đầu kiếm cũng được chia ra làm nhiều loại. Tuy là vậy, độ dày đầu shinai đa phần khó thấy nên chúng được chia ra làm 2 loại đầu thường và đầu nhỏ:

1. Loại đầu nhỏ
2. Loại đầu thường

2.1. Loại đầu nhỏ

Shinai với phần đầu nhỏ sẽ khiến trọng tâm shinai gần với cơ thể hơn. Vì vậy nên shinai với loại đầu nhỏ khi cầm sẽ có cảm giác nhẹ hơn so với shinai thường, giúp ta ra được những đòn đánh nhanh và đẹp hơn.

Ngoài ra, nếu kết hợp đầu nhỏ cùng với loại dobari thì thanh shinai sẽ càng trở nên nhẹ nhàng hơn.

Một thanh shinai như vậy sẽ phù hợp hơn với việc thực chiến, nên nó được gọi là shinai thực chiến.

2.2. Loại đầu thường

Nếu không có chỉ dẫn hay ký hiệu cụ thể thì đầu shinai sẽ thuộc độ dày thường.

3. Các phân loại khác

Để xác định shinai thì cần có nhiều yếu tố khác nhau, nhưng về mặt tổng thể thì có thể chia shinai ra làm 2 loại:

1. Loại thông dụng
2. Loại thực chiến / Jissengata

3.1. Loại thông dụng

Shinai loại thông dụng thường được sử dụng rộng rãi bởi nam lẫn nữ và nhiều độ tuổi khác nhau, kể cả người mới bắt đầu và người đã tập luyện Kendo nhiều năm.

Một số người dùng nó cả trong lúc tập luyện và thi đấu, tuy nhiên cũng có một số người chỉ dùng trong việc tập luyện.

Về mặt chung, việc cán kiếm dày hay mỏng, shinai dày hay ngắn thì sẽ được so sánh với loại thông dụng.

3.2. Loại thực chiến / Jissengata

Shinai loại thực chiến sẽ được thiết kế với phần đầu mỏng và trọng tâm gần với tay cầm hơn.

Do đó, trọng tâm của shinai thực chiến sẽ gần tay hơn so với loại dobari, khiến cho việc sử dụng shinai dễ dàng hơn.

Vì vậy nên những đòn đánh cũng sẽ nhanh hơn.

[Con dấu SSP] là gì?

SSP là viết tắt của Shinai Safety Promotion (Khuyến nghị An toàn Shinai), nhằm ngăn ngừa tai nạn do shinai gây ra. Những Shinai đáp ứng đủ tiêu chuẩn của Liên Đoàn Kiếm Đạo Nhật Bản về việc phòng tránh tai nạn gây ra bởi Shinai sẽ được dán tem có con dấu này và được xem là đảm bảo chất lượng.

Phần lớn cho rằng Shinai càng nhẹ và mỏng thì sẽ càng dễ giành chiến thắng trong các trận đấu. Tuy nhiên, nếu ta quá tập trung vào việc tìm kiếm và mong chờ một thanh Shinai giúp ta chiến thắng dễ dàng bằng việc sử dụng Shinai nhẹ và mỏng thì đồng nghĩa nó sẽ yếu và dễ gãy.

Một thanh shinai bị gãy không còn là một thanh shinai, mà là một dụng cụ chết người. Hơn thế nữa, sự nguy hiểm tiềm tàng trong một cây shinai bị gãy không chỉ ảnh hưởng tới bản thân mà còn ảnh hưởng tới người khác.

Shinai không đảm bảo sẽ gia tăng nguy cơ gây thương tích cho đối phương, vì vậy nên ta cần phải sử dụng Shinai có con dấu SSP để đảm bảo an toàn và đáng tin cậy. (Shinai có con dấu SSP không đồng nghĩa với việc giá thành cao).

Nguồn

Bài viết trên được tổng hợp, biên soạn, phiên dịch lại từ các nguồn khác nhau